Το 2011, ο Βρετανός καλλιτέχνης Martin Smith έφθασε στη M.A.D.Gallery της Γενεύης με μηχανές των οποίων η μόνη δηλωμένη λειτουργία ήταν η αχρηστία. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, ένα από τα γλυπτά του ανακάλυψε, σχεδόν παρά τη θέλησή του, ένα επάγγελμα: να κουρδίζει ένα ρολόι.
Μια δηλωμένη συγγένεια με τον ήλιο
Όταν ο Martin Smith αρχίζει να σχεδιάζει αυτό που θα γίνει το Solar Orbiter, δεν σκέφτεται την ωρολογοποιία. Σκέφτεται τον ήλιο και μια συγκεκριμένη αναφορά: τη Solar Do-Nothing Machine, που σχεδίασαν το 1957 οι Charles και Ray Eames για μια διαφημιστική καμπάνια της Alcoa, προορισμένη να δείξει τις χρήσεις του αλουμινίου και της ηλιακής ενέργειας. Ένα μηχανικό αντικείμενο με μόνη λειτουργία να κινείται, χωρίς να παράγει ή να μεταμορφώνει τίποτα. Αυτή τη συγγένεια ακολουθεί ο Smith όταν η M.A.D.Gallery του αναθέτει ένα έργο περιορισμένης έκδοσης για τα δεκαπέντε χρόνια της, με μία μόνο οδηγία: μια κινητική δημιουργία που θα γιορτάζει δεκαπέντε χρόνια μηχανικής δημιουργικότητας.
Ο Smith δεν είναι νεοφερμένος στην γκαλερί της Γενεύης, που ιδρύθηκε το 2011 μέσα στη manufactory της MB&F. Είναι μάλιστα ένας από τους πρώτους καλλιτέχνες που εκτέθηκαν εκεί, με το όνομα Laikingland, το συλλογικό σχήμα που ίδρυσε με τον μηχανικό Nick Regan. Τα πρώτα τους έργα, The Applause Machine και Fingers, μοιράζονται την ίδια εμμονή: μηχανισμούς που επαναλαμβάνουν μια χειρονομία χωρίς άλλο σκοπό από την ίδια την επανάληψη. Το Solar Orbiter θα έπρεπε να ακολουθήσει την ίδια πορεία, ως ένα αυτόνομο γλυπτό χωρίς δευτερεύουσα λειτουργία.
Η εκτροπή ενός ιδρυτή
Η στροφή έρχεται από έξω από το έργο. Ο Maximilian Büsser, ιδρυτής της MB&F, ανακαλύπτει το σχέδιο του Smith και θέτει μια ερώτηση που δεν υπήρχε στις προδιαγραφές: κι αν γινόταν κουρδιστής ρολογιού; Ο Smith λέει ότι περίμενε την πρόταση: «το περίμενα κάπως», εκμυστηρεύεται. Μια απάντηση που λέει πολλά για τη φήμη του οίκου της Γενεύης, ο οποίος συνηθίζει να μετατρέπει αφηγηματικά αντικείμενα σε λειτουργικά κομμάτια.
Το αποτέλεσμα διατηρεί την αρχική λογική του γλυπτού — αργή περιστροφή, σιωπή, απουσία προφανούς σκοπού — αλλά προσθέτει ένα φορτίο: ένα ρολόι χειρός που κινείται από μια χορογραφία γραναζιών και αρθρωτών βραχιόνων. Ηλεκτρονικά που αναπτύχθηκαν ειδικά για το κομμάτι επιτρέπουν στο σύνολο να λειτουργεί χωρίς αντιληπτό μηχανικό θόρυβο, μετατοπίζοντας τη φύση του αντικειμένου: δεν το ακούμε να περιστρέφεται, το βλέπουμε να περιστρέφεται.
ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ — Το Solar Orbiter έχει ύψος 60 εκατοστά και συγκεντρώνει περισσότερα από 300 χειροποίητα στοιχεία. Τρία εναλλάξιμα μοτίβα — μια καρδιά, ένα χέρι, ένα αστέρι — επιτρέπουν την αλλαγή της σύνθεσης του γλυπτού. Θα παραχθούν δέκα αριθμημένα αντίτυπα, στην τιμή των 9.900 ελβετικών φράγκων χωρίς φόρους.
Μια υπογραφή που επιμένει
Όσοι γνωρίζουν το έργο του Smith θα αναγνωρίσουν στο μοτίβο του χεριού μια άμεση ηχώ των παλαιότερων κομματιών του για τη γκαλερί, ανάμεσά τους το εμβληματικό χέρι που χειροκροτεί και έχει χτίσει τη φήμη του από το 2011. Το Solar Orbiter δεν διαγράφει το λεξιλόγιο του Laikingland για να συμμορφωθεί με τους κώδικες της ωρολογοποιίας· τα αφήνει να συνυπάρχουν. Αυτό πιθανότατα διακρίνει τη συνεργασία από άλλες συναντήσεις καλλιτεχνών και ωρολογοποιών: το αντικείμενο δεν γίνεται λειτουργικό παρά τη θέλησή του, αλλά δέχεται, γλυπτό μετά από γλυπτό, να υπηρετήσει έναν μηχανισμό που δεν είναι δικός του.
Απομένει ένα ερώτημα που το έργο αφήνει ανοιχτό: για πόσο χρόνο μπορεί ένα αντικείμενο σχεδιασμένο να μην κάνει τίποτα να συνεχίζει να λειτουργεί έτσι, αφού του έχει ανατεθεί ένα ρολόι που πρέπει να περιστρέφει;
Cette publication est également disponible en :
